Voorbereiding op de Reis
Door Rick Strassman
Bewerkt voor reizigers die met een begeleider een entheogene sessie doen
Inleiding
Deze tekst is een bewerkte vertaling van een handleiding van de Amerikaanse psychiater Rick Strassman. Je kent hem misschien van zijn onderzoek naar DMT in de jaren negentig, en van zijn boek DMT: The Spirit Molecule. Hij schreef deze handleiding voor iedereen die zich met aandacht en respect wil voorbereiden op een psychedelische ervaring, zeker als er iemand bij is die over je waakt (een sitter).
Strassman ziet psychedelica niet als een manier om te ontsnappen. Voor hem kunnen ze een deur openen naar inzicht, heling en spirituele groei, maar hij zegt er meteen bij dat je zo'n deur niet zomaar door moet lopen. De ervaring is onvoorspelbaar en intens, en verandert mensen vaak, en juist daarom vraagt ze om een zorgvuldige voorbereiding.
Hij neemt je stap voor stap mee: van het onderzoeken van je eigen motivatie tot heel praktische dingen als je gezondheid, de plek waar je bent en wie er naast je zit. Daarna gaat hij in op wat je kan doen als het tijdens een sessie moeilijk wordt, hoe je wat je hebt meegemaakt daarna een plek geeft, en wanneer het tijd is om hulp te zoeken.
Lees dit niet als een set regels, maar als een kaart van de binnenwereld: een uitnodiging om het onbekende met nederigheid, helderheid en een open hart tegemoet te treden.
Zoals Strassman zelf schrijft:
“We krijgen zelden de reis die we willen;
we krijgen de reis die we nodig hebben.”
Iedereen die zich voorbereidt op een psychedelische ervaring, zelfs de meest doorgewinterde reiziger, voelt meestal een flinke spanning en verwachting. De inmiddels overleden Secret Chief, een psycholoog uit de San Francisco Bay Area die duizenden, zo niet tienduizenden psychedelische sessies heeft begeleid, had een naam voor dat gevoel van vooruitlopen: “De reis is al begonnen.”
De Secret Chief had een opvallend scherpe en betrouwbare intuïtie, en je moet er misschien even goed over nadenken om te snappen wat hij bedoelde. Natuurlijk is nadenken over een psychedelische sessie, erover praten of besluiten er een te doen nog niet hetzelfde als de stof echt innemen. En toch: zodra we dat besluit nemen, zetten we binnen de matrix van set en setting een keten van gebeurtenissen in gang. Die blijft niet beperkt tot de uren dat we onder invloed zijn, maar breidt zich in alle richtingen uit, als de kringen van een steentje dat je in een vijver gooit.
Met de eerste stappen richting zo’n innerlijke reis brengen we gevoelens, gedachten en handelingen in beweging die kunnen uitmonden in een ervaring die ons leven verandert. Op dat moment staat ons leven al onder invloed van de reis.
Set en setting, de twee factoren die het meest bepalen hoe de innerlijke reis naar de “buitenruimte” uitpakt, kunnen we zelf weer beïnvloeden met de twee grote bewegingen van die reis: voorbereiden en loslaten.
VOORBEREIDEN
Om zoveel mogelijk uit een reis te halen, innerlijk of uiterlijk, doen we wat we kunnen om de kans op een negatieve ervaring kleiner te maken en de kans op een goede afloop groter. Hebben we een zo stevig mogelijke basis gelegd, dan kunnen we met meer vertrouwen echt loslaten.
We hebben invloed op de aard en de richting van onze reis, net zoals we invloed hebben op ons leven. Aan de ene kant wordt ons leven onmiskenbaar begrensd door de omstandigheden van onze geboorte: onze genen, onze ouders, en de chemische, sociale en psychologische omgeving waarin we ter wereld komen. En dan zijn er nog de “toevalligheden” die steeds op ons pad komen, de onverwachte ontmoetingen die zo’n grote rol spelen in wie we zijn en wat we doen.
Aan de andere kant kunnen we altijd kiezen hoe we die omstandigheden bekijken en hoe we erop reageren. Misschien is dat wat dit gezegde bedoelt:
“Alles is in handen van de hemel, behalve de eerbied voor de hemel.”
Tegelijk moeten we niet vergeten dat het uiteindelijke doel en de context van ons leven immens zijn, en ten diepste ondoorgrondelijk. Daar past dit gezegde bij:
“Het werk raakt nooit af, maar we mogen er nooit mee ophouden.”
We doen dus alles wat we kunnen om onze intentie en onze houding te ontwikkelen tegenover wat ons in de psychedelische staat te wachten staat. En wanneer we dan ontmoeten wat daar op ons wacht, kunnen we het laten begaan: het mag ons laten zien wat het wil, en ons meenemen waar het ons heen wil brengen.
Voorbereiding heeft verschillende praktische kanten. Grofweg kunnen we die naar tijd indelen, in drie lagen: werk voor de lange termijn, de middellange termijn en de korte termijn.
De lange termijn
Hoe beter we onszelf kennen, zowel onze tijdelijke toestanden als onze vaste karaktertrekken, hoe beter we kunnen omgaan met de weerstand die loslaten soms oproept. Die zelfkennis heb je niet in een paar weken; daar gaan jaren in zitten, soms tientallen jaren. Toch moet iedereen die deze reis wil maken er ergens mee beginnen.
De twee bekendste manieren om onszelf beter te leren kennen, en te zien hoe we met onszelf en anderen omgaan (die diepgewortelde kant van onze set), zijn psychotherapie en spirituele beoefening. Sommigen zien die twee als tegenpolen, maar ze vullen elkaar juist goed aan: ze hebben veel doelen, technieken en inzichten gemeen. Allebei gebruiken ze gerichte zelfobservatie om onze gevoelens, gedachten en ons gedrag te bekijken, te begrijpen, te accepteren en te veranderen, zodat ons leven voller wordt.
Meditatie richt zich vaak op het bewust worden van mentale, cognitieve en waarnemingsprocessen; westerse psychotherapie houdt zich meestal bezig met onze emotionele patronen.
Je kunt spirituele of religieuze beoefening ontdoen van theologische ballast en rituelen, en je vooral richten op wat ze bijdraagt aan zelfinzicht en aan het ontwikkelen van gewenste geestestoestanden. Als je regelmatig mediteert, bijvoorbeeld door aandachtig je lichaam en geest te observeren, kun je dit soort basisvragen onderzoeken:
- Hoe ervaar ik angst: in mijn lijf of in mijn hoofd?
- Wat komt eerst: de lichamelijke spanning of de gedachte?
- Hoe ervaar ik kwetsbaarheid, vreugde of vrees?
- Wat zijn mijn diepste angsten?
- Ben ik van nature gul, of houd ik dingen liever voor mezelf?
Ook gebed, misschien in een ruimere betekenis dan we gewend zijn, kan tot belangrijke inzichten leiden. Als we bidden tot een bron van hulp of wijsheid buiten onszelf, kunnen we antwoorden krijgen op vragen over wie we zijn en hoe we in de wereld staan, net zoals die tijdens meditatie kunnen opkomen. Waar die inzichten precies vandaan komen, doet er minder toe dan dat ze komen.
En wie regelmatig mediteert of bidt, traint daarmee ook zijn aandachtsspier. Met die sterkere concentratie kunnen we onszelf vervolgens op diepere lagen onderzoeken.
Een betrouwbare, empathische en integere leraar kan daarbij van onschatbare waarde zijn. Zo iemand geeft uitleg en moedigt aan, maar laat ook zien hoe toewijding eruitziet. En met een goede leraar kan er een echte relatie tussen leraar en leerling ontstaan, een band die, als we er met open ogen naar kijken, veel kan laten zien over onze eigen patronen, projecties en verwachtingen.
Goede psychotherapie heeft veel gemeen met meditatie of gebed: ook daar moeten we onze moeilijkheden onder ogen zien. Door zorgvuldig te onderzoeken welke situaties bepaalde emoties of gedachten oproepen, ontdekken we vaak onbewuste gewoonten die ooit nuttig waren, maar ons nu in de weg zitten. In psychotherapie wordt ook de relatie tussen cliënt en therapeut vaak expliciet onderzocht, vooral in de psychoanalytische traditie: de zogenaamde overdrachtsanalyse.
Als we met meditatie of gebed verder gaan dan zelfonderzoek en zelfverbetering, komen we vanzelf bij grotere vragen uit, dezelfde vragen die ook in diepe psychedelische ervaringen opduiken. Wat is God, of het goddelijke? Waarom zijn we geboren? Hoe zit deze werkelijkheid in elkaar? Wat is verlichting? Hoe gaan we om met niet-fysieke werkelijkheden, of met ontmoetingen met spirituele of buitenaardse wezens?
De mystieke stromingen binnen de religies hebben op deze vragen vaak rijke antwoorden. Het kan dus gebeuren dat onze spirituele beoefening ons dieper een religieuze traditie in trekt.
De gemiddelde psychotherapeut houdt zich daarentegen niet in de eerste plaats bezig met spirituele thema’s. Wel weet een goede therapeut waar zijn of haar grenzen liggen, en verwijst die zo nodig door naar een spirituele leraar. Andersom ziet een bekwame spirituele leraar wanneer er psychotherapeutische hulp nodig is, bijvoorbeeld bij stemmings-, denk- of persoonlijkheidsproblemen die de spirituele groei in de weg staan.
De middellange termijn
Als we eenmaal besloten hebben een psychedelische reis te maken, kunnen we ons op een paar specifieke manieren voorbereiden. We kunnen ons zo goed mogelijk inlezen over wat we tijdens de reis kunnen verwachten. Het helpt enorm als we een beetje weten hoe het terrein eruitziet, zoals de mensen die ons voorgingen het hebben beschreven. Komen we dan dingen tegen die ver buiten ons normale referentiekader vallen, dan worden we er niet helemaal door overvallen.
Over bijna-doodervaringen, uittredingen, meditatie, ufo-ontvoeringen, sjamanisme en natuurlijk psychedelica is veel geschreven, en daarin staat een schat aan ervaringen van anderen. Die literatuur geeft niet alleen context, maar ook praktische handvatten om met zulke toestanden om te gaan. Het helpt ook om te praten met mensen die zulke reizen hebben gemaakt, naar lezingen te gaan, of mee te doen aan online gemeenschappen waar sterk veranderde bewustzijnstoestanden besproken worden, en dan niet alleen rond psychedelica.
Sommigen zullen zeggen dat al dat lezen en praten onze verwachtingen stuurt, en dat vooropgezette ideeën de ervaring kleuren. Echt overtuigend is dat bezwaar niet. Een werkelijk psychedelische ervaring is per definitie onvoorspelbaar. Als we weten dát het onverwachte op ons wacht, kunnen we juist makkelijker het hoofd koel houden als het zover is. We leren voorbereid te zijn op het onverwachte.
Heb je een therapeut of spiritueel leraar, bespreek je plannen dan met hem of haar. Verwacht alleen niet dat elke spirituele leraar psychedelisch werk zal aanmoedigen: het maatschappelijke stigma op drugsgebruik speelt nog altijd mee, zelfs bij leraren die er zelf goede ervaringen mee hebben.
Afkeuring van iemand die we erg vertrouwen kan pijn doen. Soms is het verstandig het onderwerp te laten rusten en de spirituele relatie zonder conflict voort te zetten. In andere gevallen kiezen we er misschien voor om begeleiding te zoeken waar psychedelische ervaringen wél bespreekbaar zijn, en waar ze in samenhang met therapie, meditatie of gebed worden gezien.
Gebruik je medicijnen, zoek dan uit of die een wisselwerking kunnen hebben met het middel dat je kiest. Slik je medicatie voor een aandoening waar je ook met je leefstijl iets aan kunt doen (meer bewegen, afvallen, gezonder eten, stoppen met alcohol, tabak, cafeïne of andere middelen), probeer dan eerst die veranderingen. Misschien kun je daarna, in overleg met je arts, sommige medicijnen afbouwen. Het doel is om de chemie van je lichaam zo eenvoudig mogelijk te maken.
Let wel: het besluit om minder medicatie te nemen is persoonlijk, maar de uitvoering hoort altijd onder begeleiding van een zorgverlener te gebeuren.
Intentie
Als we eenmaal besloten hebben dat we een psychedelische sessie willen doen, moeten we onze intentie scherp krijgen. Zoals de Secret Chief vroeg:
“Met welk doel?”
Waarom doen we dit? Wat hopen we te bereiken of te leren?
Drijft nieuwsgierigheid ons, het verlangen naar iets nieuws, ongewoons, spannends? Zoeken we buitengewone vormen van genot?
Of hopen we een emotioneel, creatief, professioneel of spiritueel probleem op te lossen?
Verlangen we naar een ontmoeting met het goddelijke, om God of het heilige van aangezicht tot aangezicht te ervaren?
Zoeken we contact met engelen, archetypen of hogere krachten?
Zijn we op zoek naar buitenaardse beschavingen, tijdreizen of wetenschappelijke ontdekkingen?
Of verlangen we gewoon naar inzicht, genezing, betekenis, misschien zelfs naar verlossing?
Er zijn talloze mogelijke beweegredenen, en vaak lopen ze door elkaar.
Het belangrijkste is dat we eerlijk tegen onszelf zijn over wat ons echt drijft. Onze intentie bepaalt namelijk niet per se de inhoud van de ervaring: we krijgen zelden de reis die we willen; we krijgen de reis die we nodig hebben.
Houden we onszelf voor dat we dit doen om onze relaties beter te begrijpen, terwijl we diep vanbinnen gewoon lol willen hebben, dan kan het een onaangename verrassing zijn als we juist pijnlijke thema’s voor onze kiezen krijgen.
Omgekeerd kan iemand die in alle ernst een ontmoeting met het goddelijke verwacht, verrast worden door een lichtvoetige, speelse ervaring.
Daarom willen we onze motivatie in de volle breedte kennen, en daarbij helpen de vaardigheden in zelfonderzoek die we via therapie of spirituele beoefening hebben ontwikkeld.
Het is ook goed om te beseffen dat de intentie om een spirituele, transcendente of bijna-doodachtige ervaring te ondergaan in zekere zin een daad van rebellie is tegen het heersende westerse, postindustriële wereldbeeld.
Ons volledig overgeven, ons ego loslaten en ons laten leiden door niet-menselijke of goddelijke krachten: dat druist in tegen de materialistische en individualistische grondtoon van onze cultuur, en ook tegen het idee dat alleen religieuze autoriteiten toegang tot het heilige zouden hebben.
Wie zo’n ervaring echt heeft, merkt vaak dat de “mainstream” weinig ruimte laat om erover te praten: je wordt uitgelachen, als ziek bestempeld of op afstand gehouden.
De korte termijn
Hoe bereiden we ons voor in de dagen vlak vóór de reis?
Eerst en vooral moet onze intentie helder zijn. Daarna kunnen we die intentie zichtbaar maken in de fysieke wereld, door aandacht te besteden aan de praktische details.
Iets heilig maken betekent immers: het apart zetten van het alledaagse. Op het hoogste niveau van de werkelijkheid bestaan zulke verschillen niet, maar op het niveau waarop wij meestal leven helpen ze ons om het bijzondere te markeren.
Geef de reis dus een duidelijke, veilige en bewuste plek in je leven.
We willen de ervaring zo helder mogelijk meemaken, zonder dat vermoeidheid, stress of een onveilige omgeving haar vertroebelen.
Kom gezond, in een goede stemming en goed uitgerust, met een schoon lichaam en schone kleren.
Let op wat je eet, drinkt en rookt in de dagen voor de reis.
Kijk ook of er nog losse eindjes zijn: kleine klusjes (de vuilnis buiten zetten, iemand bellen, een rekening betalen), maar ook grotere dingen, zoals je testament bijwerken. Dat klinkt misschien morbide, maar stel je voor dat je midden in een diepe bijna-doodervaring beseft dat je geen testament hebt. Zou dat het proces niet beïnvloeden?
Ga ook na hoe het staat met je relaties met de belangrijkste mensen in je leven: je partner, familie, vrienden, collega’s.
Een extra gebed, meditatiesessie of therapiegesprek in de dagen voor de reis kan helpen om spanningen of onuitgesproken gevoelens boven tafel te krijgen.
DE OMGEVING (SETTING)
Als onze intentie helder is, volgen daar vanzelf keuzes uit over de setting: de omstandigheden waarin we de reis maken.
Afhankelijk van wat voor ervaring we zoeken, kunnen we deze soorten reizen onderscheiden:
- Een plezierige reis, die onze nieuwsgierigheid bevredigt;
- Een probleemoplossende sessie, gericht op psychologische, creatieve of praktische thema’s;
- Een spirituele reis of een reis naar andere werelden, verwant aan een bijna-doodervaring.
En dan zijn er de concrete details van de sessie:
- De omgeving: binnen of buiten;
- De dosering van het middel;
- Of we alleen reizen of in een groep;
- Of we een sitter hebben;
- Eventuele ondersteunende elementen, zoals muziek, kunstmaterialen of rituele voorwerpen;
- En eventuele aanvullende technieken om de bewustzijnstoestand te verdiepen.
Buiten of binnen?
Een plek buiten in de natuur kan leiden tot een diepe ervaring van eenheid met de natuur, maar buiten is het ook minder voorspelbaar.
Denk aan insecten, dieren, het weer, toevallige voorbijgangers, of gewoon het gebrek aan comfort en een toilet.
Buiten in de stad (een park, een straat, een dakterras) kun je de mensheid op een bijzondere manier zien, maar daar is het vaak drukker en chaotischer, en het vraagt meer veerkracht en alertheid.
Binnen zitten in een natuurlijke omgeving combineert vaak het beste van twee werelden: de veiligheid en voorspelbaarheid van binnen, en de mogelijkheid om naar buiten te gaan als dat goed voelt.
DOSERING, INNAME EN COMBINATIES VAN MIDDELEN
We kunnen doseringen grofweg indelen in laag, gemiddeld en hoog. In het algemeen geldt: hoe hoger de dosis, hoe intenser en langduriger de effecten. Toch komt het heel vaak voor dat iemand de ene keer een diepe ervaring heeft van een kleine dosis, en een andere keer nauwelijks iets voelt van een hogere dosis.
Dat lijkt niet alleen door gewenning of gevoeligheid te komen, maar eerder door een subtiele wisselwerking tussen dosis, set en setting. Het verband tussen hoeveelheid en intensiteit is dus niet altijd recht evenredig.
Er is veel voor te zeggen om met een lage dosis te beginnen, zeker bij een nieuw middel of een nieuwe setting, of als we nog onervaren zijn. Dat geldt trouwens niet alleen voor psychedelica, maar voor elke nieuwe relatie of activiteit: beter rustig aan beginnen dan je overhaast te veel op de hals halen.
Toch komt er voor wie deze binnenwerelden serieus verkent onvermijdelijk een moment waarop een hogere dosis aan de orde is. Om echt te begrijpen waartoe een middel in staat is, moet je soms een stap verder durven gaan.
Het is verstandig om vooraf één dosis van één middel te kiezen en je daar ook aan te houden. Soms krijg je de neiging om bij te nemen als het effect “tegenvalt”, een zogenaamde booster. In sommige contexten (zoals inheemse ayahuasca-ceremonies) kan dat bij het ritueel horen, maar in het algemeen is voorzichtigheid geboden.
Zeker als je alleen bent, kan je beoordelingsvermogen onder invloed achteruitgaan, en dat kan tot een overdosis leiden. Onthoud: er komt altijd een volgende keer.
Middelen mengen is af te raden. Het vertroebelt het effect van elk afzonderlijk middel en kan giftige wisselwerkingen veroorzaken.
DE SITTER
Een belangrijke vraag bij de voorbereiding is: is er iemand die ‘zit’ voor degene die reist?
De sitter past op tijdens de sessie zoals een oppas (in het Engels een babysitter) op kinderen past: niet om te controleren, maar om te waken, te steunen en voor veiligheid te zorgen. Tegelijk verwijst het woord naar het zitten in meditatie: de sitter blijft aanwezig, stil en alert, en is getuige van wat zich ontvouwt.
Een goede sitter belichaamt die paradoxale combinatie van waakzame passiviteit en passieve activiteit: niets doen en toch volledig aanwezig blijven.
Reizen we alleen, of in een groep zonder aangewezen sitter, dan voelen we misschien meer vrijheid om onze eigen koers te varen. Maar juist bij hogere doseringen blijkt het vaak makkelijker om diep los te laten als we weten dat er iemand over ons waakt.
De set van de sitter
Omdat de sitter zo’n grote rol speelt tijdens de sessie, moeten we zorgvuldig kiezen aan wie we ons toevertrouwen.
Die persoon is betrokken bij alle fasen van de ervaring, vóór, tijdens en na de reis, en neemt tijdelijk een positie van gezag in.
Leer de sitter dus goed kennen, en stel vragen als:
- Heeft hij of zij een religieuze of spirituele achtergrond?
- Tot welke traditie of beroepsgroep behoort deze persoon?
- Welke opleiding en ervaring heeft hij of zij?
- Hoe leeft hij of zij: drinkt of rookt deze persoon, gebruikt hij of zij zelf psychedelica, en zo ja, hoe vaak en met welke intentie?
- Waarom doet de sitter dit werk: om het geld, uit roeping, compassie of nieuwsgierigheid, voor status, of om iets anders?
- Hoe gaat hij of zij om met macht en vertrouwen?
- Durf ik bij deze persoon kwetsbaar te zijn, en vertrouw ik erop dat hij of zij me begeleidt als ik het zelf niet meer kan?
Bespreek deze vragen vooral openlijk: zulke gesprekken alleen al kunnen een gevoel van veiligheid geven.
Ervaring van de sitter
In sjamanistische tradities is het vanzelfsprekend dat de sjamaan zelf veel ervaring heeft met de planten of middelen die hij of zij aanbiedt.
In het Westen is dat vaak niet anders: goede begeleiders hebben zelf diep gereisd en weten hoe het voelt om door zulke toestanden heen te gaan.
Empathie, het vermogen om echt te voelen wat een ander doormaakt, ontstaat meestal pas door eigen ervaring. Een sitter moet dus niet alleen de theorie kennen, maar ook zelf thuis zijn in de innerlijke landschappen waar jij doorheen gaat.
AANVULLENDE TECHNIEKEN
Je kunt je bewustzijn op veel manieren beïnvloeden zonder middelen. Dat kan helpen tijdens een sessie, vooral als de reiziger onrustig wordt, verdwaalt of zich lichamelijk ongemakkelijk voelt.
Voorbeelden van verzachtende of stabiliserende technieken zijn:
- zachte yoga,
- lichaamswerk of massage,
- kalme meditatie of ademobservatie.
Andere technieken kunnen juist helpen om door blokkades heen te breken als iemand emotioneel of energetisch vastzit:
- gecontroleerde hyperventilatie,
- zingen,
- dansen,
- bewuste beweging of expressie.
Probeer deze methoden het liefst al vóór de sessie uit, zodat je ermee vertrouwd bent en weet wat bij je past.
SOORTEN REIZEN
Wat we ook van plan zijn, een trip verloopt zelden precies zoals we verwachten. We kunnen hopen op een lichte, plezierige ervaring en ons ineens midden in een diep mystiek proces of een bijna-doodervaring bevinden.
Bereidheid is daarom belangrijker dan controle.
En één sessie kan verschillende fasen hebben, van euforie tot angst, van schoonheid tot verwarring. Toch kunnen we een paar algemene categorieën onderscheiden, elk met eigen aandachtspunten.
Esthetische of pleziergerichte reizen
Deze sessies vinden vaak plaats op een plek met natuurlijke of door mensen gemaakte schoonheid: in het bos, bij het water, of in een ruimte met muziek, kunst of kaarslicht. Ideaal is een plek waar natuur en comfort samenkomen.
Wie alleen reist, kan tijdens zo’n sessie wandelen, schilderen, muziek maken of luisteren, of gewoon genieten van alles wat mooi is om te zien, te horen en te voelen. In de stad is een lage dosis meestal het verstandigst.
Deze vorm leent zich ook goed voor groepsreizen: vrienden die samen dansen, kunst maken of gewoon van elkaars gezelschap genieten. Denk aan dansfeesten (raves) of grote evenementen als Burning Man, waar duizenden mensen samenkomen om zelfexpressie en gemeenschap te vieren.
Daar is vaak geen formele sitter nodig: de doseringen zijn laag en de sfeer is speels en open. Wel is het verstandig dat er nuchtere mensen in de buurt zijn die weten wat er speelt en kunnen helpen als het misgaat.
Probleemoplossende sessies
Sommige mensen gebruiken psychedelica als hulpmiddel bij persoonlijke, professionele of creatieve vragen.
Met lage tot middelhoge doseringen blijft het makkelijker om helder te denken, inzichten te onthouden en ze na afloop toe te passen.
Afhankelijk van het doel kan creativiteit binnen of buiten aangewakkerd worden. Een onopvallende sitter kan helpen om ideeën op te schrijven of de focus vast te houden.
In therapie kan de ervaring helpen om onderliggende processen te doorzien, zoals projectie, overdracht, ontlading of catharsis. Bij een lage dosering heet dat wel psycholytische therapie, bij een hoge dosering psychedelische therapie, waarbij ook spirituele of mystieke dimensies kunnen opduiken.
Bij relatiewerk, bijvoorbeeld tussen partners of familieleden, kunnen gezamenlijke sessies veel verhelderen. Maar daarbij kunnen ook heftige emoties loskomen, en dan is een ervaren sitter onmisbaar.
Een ruimte binnen, met de mogelijkheid om af en toe de natuur in te gaan, geeft de beste balans tussen introspectie en ontspanning.
Spirituele ervaringen, bijna-doodervaringen en andere werelden
Deze zogeheten doorbraakervaringen ontstaan meestal bij hoge doseringen en vragen de meeste overgave.
Een stille, veilige ruimte binnen helpt om de aandacht naar binnen te richten, al kan de natuur een ervaring van eenheid sterk aanwakkeren. Wie buiten reist, moet extra letten op veiligheid en op mogelijke verstoringen.
De begeleider bij dit soort sessies komt zelden uit de georganiseerde religie. Eerder is het iemand met een sjamanistische, psychologische of spirituele scholing, én met eigen ervaring in zulke toestanden.
Tijdens zulke sessies laten we soms oude zelfbeelden of gehechtheden los. Dat kan pijnlijk of beangstigend zijn, maar ook bevrijdend.
Na zulke diepe ervaringen is sociale en spirituele integratie van groot belang. Als er niemand is om mee te praten of om op te steunen, kan de ervaring verwarrend worden, of je eenzaam maken. Daarom hoort bij de voorbereiding óók dat je de nazorg plant.
LOSLATEN
Als we klaar zijn met de voorbereiding, onze intentie helder hebben en onze setting hebben gekozen, kunnen we onze aandacht richten op de reis zelf.
Op de dag zelf is het belangrijk om goed uitgerust en helder te zijn, lichamelijk en geestelijk. We moeten bereid zijn om alles te ontmoeten wat zich aandient.
Tijdens de sessie kan wat water of ijs helpen tegen dorst of uitdroging, maar eten en alcohol kun je beter laten staan.
De kern van een goede psychedelische ervaring is een paradox: we bepalen zelf actief in welke richting we loslaten. We kiezen bewust van welke klif we springen, en met hoeveel helderheid we dat doen.
Dat geldt vooral bij hoge doseringen, waar de meest radicale en ongekende ervaringen kunnen plaatsvinden.
Je verzetten tegen zo’n krachtige trip kan buitengewoon verwarrend of pijnlijk zijn.
Het beste medicijn daartegen is een bewuste, open overgave.
Als we de weerstand loslaten, blijven we in contact met de stroom van de ervaring, of vinden we de weg terug als we erin verdwalen.
Gebed, mantra’s, mudra’s, visualisaties, muziek of ademhalingsoefeningen kunnen helpen om de aandacht opnieuw te richten.
Maar op de diepste momenten, als we naakt, kwetsbaar en open zijn, brengt het zuivere loslaten ons het verst.
Bij de vijf minuten van een DMT-flits net zo goed als bij de twaalf uur van een ibogaïne-odyssee: overgave is de sleutel tot een geslaagde reis.
Hier komt de basis die we met eerdere innerlijke beoefening hebben gelegd helemaal tot zijn recht: de getrainde aandacht, het vermogen om bij het onverwachte aanwezig te blijven.
Psychotherapie of spirituele training helpt ons om de “lijken in onze kast” te herkennen, zodat we niet bezwijken als ze tevoorschijn komen.
We leren zien wanneer we ons verzetten, en wanneer we echt verder komen.
Maar we lopen niet alleen op moeilijke momenten vast, soms ook op fijne. We kunnen blijven hangen in een toestand van gelukzaligheid of licht.
Misschien willen we “nog dieper”, maar iets houdt ons tegen: een muur van kleuren, een dansend gordijn van licht.
Op zulke momenten helpt het om te vertragen. Adem rustig, ontspan je lichaam, zoek je centrum weer op. Vanuit die rust kun je vaak door de blokkade heen.
Soms lijkt het alleen alsof je geen lichaam meer hebt om te ontspannen, en geen longen om mee te ademen. Dan kun je gewoon je aandacht terugbrengen naar het moment, met nieuwsgierigheid, helderheid en moed.
Tijdens mijn DMT-onderzoek waarschuwde ik de vrijwilligers:
“Je kunt het gevoel krijgen dat je dood bent. Daar kun je op twee manieren op reageren:
‘O mijn God, ik ga dood, haal me hier weg!’ of
‘Hm, ik ben blijkbaar dood. Interessant… en nu?’”
Die kleine verschuiving in houding, van paniek naar verwondering, maakt het verschil.
In dat minieme moment tussen waarnemen en reageren ligt de vrijheid.
Daar kunnen we ademhalen, een stap terug doen, en met aandacht over de drempel stappen, zelfs dwars door het gordijn van licht, op zoek naar wat erachter ligt.
ONTMOETINGEN MET WEZENS
Een van de raadselachtigste en diepste kanten van psychedelische ervaringen is het contact met niet-menselijke entiteiten: wezens die in andere werkelijkheden lijken te bestaan.
Bij een eerste ontmoeting worden we vaak overweldigd door verbazing of ontzag. Het kan voelen alsof deze wezens op ons hebben zitten wachten.
Na de eerste schok komt de vraag: hoe gaan we met hen om?
Sommige entiteiten lijken vriendelijk, zorgzaam en behulpzaam, andere agressief of misleidend, en weer andere speels en dubbelzinnig.
Ze kunnen met ons communiceren, via beelden, taal of gedachten, of ons juist volledig negeren.
Hoe betoverend of angstaanjagend ze ook zijn, het is het beste om een zekere objectiviteit te bewaren, zoals je dat bij een ontmoeting met vreemden ook zou doen.
We kennen hun bedoelingen niet, en hun wereld ook niet.
Hebben we ons evenwicht een beetje hervonden, dan kunnen we op verschillende manieren met ze omgaan: vragen stellen, om hulp vragen, of gewoon luisteren.
Maar altijd met het besef dat alles in de psychedelische wereld veranderlijk is: wat liefdevol lijkt, kan even later grimmig worden, en andersom.
Wezens die er duidelijk dreigend of giftig uitzien, met klauwen, tanden of een donkere energie, hebben zelden goede bedoelingen. We kunnen naar ze luisteren, maar doen er goed aan om niet in te gaan op destructieve verzoeken.
Vriendelijkere wezens reageren vaak op onze angst door zachter te worden of van vorm te veranderen: ze respecteren onze grenzen.
Een belangrijke regel: maak nooit een afspraak om kwaad te doen, aan jezelf of aan anderen.
DE “BAD TRIP”
Hoe goed we ons ook voorbereiden, het is normaal dat er in een sessie moeilijke of pijnlijke momenten zitten. Dat kan van lichte angst gaan tot een tijdelijke psychose.
Bij gezonde, goed voorbereide mensen duren zulke periodes meestal kort en laten ze weinig sporen na. Toch helpt het om te weten hoe je ermee omgaat.
Angst en spanning komen vaak op in de beginfase, de come-up.
Simpele dingen kunnen dan al helpen: langzaam ademen, je lichaam ontspannen, accepteren wat er is.
Is er een sitter of een groep bij, dan kan aanraking geruststellen (een hand op de schouder, een hand vasthouden), zolang die respectvol en niet seksueel is.
Ook kleine lichamelijke aanpassingen helpen: een deken, of juist lichtere kleren, kan het contact met je lichaam herstellen.
Zitten we eenmaal midden in de ervaring, dan kunnen we periodes van angst, verdriet of verwarring verzachten met dezelfde eenvoudige middelen:
ademhaling, aanraking, rust, zachte muziek of juist stilte.
Bij hevige onrust kan het helpen om de omgeving te kalmeren: het licht dimmen, de muziek uit, gaan liggen.
Een koud washandje, een zachte massage of zachtjes neuriën kan wonderen doen.
In zeldzame gevallen is steviger ingrijpen nodig: iemand stevig vasthouden, of laten “aarden” met kou (zoals ijs op de huid), kan helpen om een paniekaanval te doorbreken.
Ook gecontroleerde hyperventilatie kan helpen om vastgelopen energie los te maken.
Alleen in uitzonderlijke situaties kan medicatie nodig zijn, meestal een milde benzodiazepine (zoals alprazolam of lorazepam) om de ervaring te beëindigen.
Maar alleen al weten dat die mogelijkheid bestaat kan geruststellen.
Zwaardere antipsychotica zijn een laatste redmiddel en hebben hun eigen nadelen.
NA DE REIS: TERUGKOMEN EN WEER LANDEN
Na de reis is het belangrijk om zacht voor jezelf te zijn.
Plan een dag of twee rust in voordat je je gewone bezigheden weer oppakt.
Eet voedzaam, drink genoeg, slaap goed.
Belangrijker nog: sta stil bij wat er is gebeurd.
Schrijf, teken, zing of vertel wat je hebt meegemaakt. Leg gevoelens, beelden, inzichten en lichamelijke gewaarwordingen vast.
Deel je ervaring met iemand die je vertrouwt: een vriend, je sitter, een therapeut, sjamaan of spiritueel begeleider.
Let op wat er blijft nagalmen: welke beelden of thema’s in de dagen en weken erna steeds terugkomen. Dat zijn de sleutels tot integratie.
HULP ZOEKEN
De meeste mensen kunnen zelfs diepe ervaringen goed verwerken. Maar soms, vooral de eerste paar keer, kan de ervaring traumatisch zijn.
Een goed geïntegreerde sessie eindigt meestal in een gevoel van dankbaarheid en vrede.
Blijf je juist hangen in heftige emoties, zoals verdriet, angst, woede of leegte, dan kan dat wijzen op een onvoltooide integratie.
Negatieve naweeën kunnen uiteenlopen van tijdelijke angst tot depressie of psychose.
Daar komt het stigma rond psychedelica nog bij, waardoor het moeilijker kan zijn om hulp te zoeken. Toch is dat het allerbelangrijkste: zoek hulp als je die nodig hebt.
Begin bij de mensen met wie je hebt gereisd, of bij je sitter: zij kunnen helpen inschatten wat voor nazorg passend is.
Dat kan uiteenlopen van een rustig gesprek tot professionele begeleiding.
Soms merken we dat een sessie dingen heeft blootgelegd waar we nog niet aan toe zijn. Dat is geen mislukking, maar een uitnodiging om stap voor stap verder te werken aan onszelf.
INTEGRATIE
Ook na een positieve ervaring begint het echte werk pas daarna: wat doen we met wat we hebben gezien?
We kunnen ons afvragen:
- Wil ik nog eens reizen?
- Wat betekent dit voor mijn leven: mijn relaties, werk, geloof, eten, gewoontes?
- Is er iets wat ik echt wil veranderen?
De effecten van een grote reis ontvouwen zich vaak langzaam, over weken, maanden, soms jaren. De kringen in het water bereiken de oever van ons leven in hun eigen tempo.
We moeten geduld hebben, en niet de moed verliezen als er van buiten weinig lijkt te veranderen. Meer reizen is niet altijd het antwoord. Soms ligt de uitdaging juist in nuchter en bewust leven naar wat we al gezien hebben.
Toch doen we onszelf tekort als we de ervaring vergeten of wegstoppen in het laatje “interessante herinneringen”.
Een psychedelische reis is een geschenk: een zeldzame kans om iets te ervaren wat de meeste mensen nooit zullen kennen.
Koester het, werk ermee, en laat het vrucht dragen in je leven.
Epiloog
Wat Strassman steeds weer laat zien, is dat een reis niet begint bij het innemen, en ook niet ophoudt als de werking voorbij is. De weken ervoor, de intentie waarmee je op weg gaat en de aandacht waarmee je daarna terugkijkt, horen er allemaal bij.
Misschien is het belangrijkste dan ook niet wat je tijdens de ervaring ziet of voelt, maar wat je er daarna mee doet: in hoe je luistert, hoe je met de mensen om je heen omgaat, hoe je door je gewone dagen gaat. Daar gaat het buitengewone pas echt doorwerken in het gewone.
Of je nu al vaker gereisd hebt of voor het eerst deze kant op kijkt: geen twee reizen zijn hetzelfde, en dat hoeft ook niet.
(Wil je nog wat verder lezen? Op deze site vind je ook mijn eigen stukken over je voorbereiden, een intentie bepalen en integratie. En overweeg je om samen met mij een reis te doen, stuur me dan gerust een berichtje ♡)