Laten landen: het leven na je reis
Hoihoi~! 💕
Veel mensen zien de reis zelf als het hoofdprogramma, en alles daarna als een beetje 'bijkomen'. Ik zie het eerder andersom. In mijn ervaring laat de Paddestoel je dingen zien: een glimp van waar je heen zou kunnen, en de dingen in jezelf die erom vragen dat je er eens beter naar kijkt. Maar hij lost niets voor je op. Wat je doet met wat je hebt gezien, in de dagen en weken en maanden daarna, daar begint het pas echt een deel van je leven te worden. Dus in zekere zin is de ceremonie nog maar het begin!
Daar gaat deze pagina over. We gaan samen de tijd na een reis langs, van de eerste avond tot vele maanden later, en helemaal onderaan vind je mijn eigen lijstje vragen om bij stil te staan, plus een kleine checklist voor de eerste dagen. (Voor alles wat vóór de reis komt, kijk eens bij Voorbereiding op je Reis.)
Ben ik je gids, dan vind je ook hier weer kleine notities tussen haakjes over hoe dat bij mij gaat.
De eerste avond
Als de reis wegebt, kan je nog een tijdje heel open zijn, soms de hele avond lang. Lange stiltes, een beetje wegdrijven en weer terugkomen, ineens weer iets van die middag voor je zien en erom moeten lachen of huilen... Dit is een heerlijk moment om alles gewoon te laten zijn. Het hoeft nog nergens op te slaan, en je hoeft vanavond ook aan niemand het hele verhaal te vertellen.
Als je er ook maar een beetje energie voor hebt, zou ik voor het slapengaan opschrijven wat je nog weet. Het hoeft helemaal niet netjes. Een paar steekwoorden, wat gekrabbel, een tekeningetje van een vorm die je zag, een zin die in je opkwam, een gevoel in je lijf en waar het zat. Herinneringen aan een reis kunnen verrassend snel vervagen, net als bij dromen, en zulke snippers kunnen later een hele scène terugbrengen. Een spraakmemo inspreken mag ook, als schrijven nog te veel voelt.
Eet daarna iets lichts en warms, drink wat water of thee, en rust lekker uit. Als het kan, heb dan iemand rustigs en liefs bij je voor de avond en de nacht. Op mijn pagina over de mensen rondom je reis staat een briefje dat je kan geven aan degene die je gezelschap houdt.
(Als ik je gids ben, blijf ik bij je tot je duidelijk weer met beide benen op de grond staat, en ga ik pas weg als ik weet dat je voor de avond in goede handen bent ♡)
De dag erna
Houd deze dag als het even kan net zo leeg als de dag vóór je reis. Geen werk, geen boodschappen, niemand die iets van je verwacht. (En als een vrije dag echt niet lukt, dan zou ik in ieder geval de dingen waar je hoofd hard voor moet werken zo klein mogelijk houden.) Lekker uitslapen, een rustige wandeling door het bos of de duinen, je lijf een beetje bewegen, in het zonnetje zitten, nog wat schrijven. Simpele, aardse dingen zijn heerlijk op deze dag: ze helpen je om weer in je lijf te landen nadat je zo ver weg bent geweest. In de uren en dagen na een reis ontvouwt zich nog zoveel, en het helpt echt als je dat even zijn gang laat gaan in plaats van meteen je mail weer open te trekken.
Je kan je ook een paar dagen wat moe of emotioneel voelen, dat is heel normaal. Of juist superlicht en vol energie! Allebei komt voor, en alles daartussenin ook. Wat het ook is, ik zou het laten zijn wat het is, zonder het een bepaalde kant op te willen duwen.
Dit is ook een fijne dag om de hele reis op te schrijven, zo gedetailleerd als je kan, nu je er een nachtje over hebt geslapen. Wat er gebeurde, wat je zag en voelde, welke momenten mooi waren en welke zwaar. Verderop vind je vragen die daarbij kunnen helpen.
(Als ik je gids ben, plannen we het integratiegesprek op een moment dat voor jou goed voelt: dat kan de dag erna zijn, een paar dagen later, of zelfs pas een week later als je dat nodig hebt. Als we dan praten, lopen we samen door je reis om te laten landen wat je bent tegengekomen. Ik ga je niet vertellen wat je reis 'betekende': ik luister, stel vragen en help je je eigen woorden en je eigen volgende stappen te vinden. En als je later nog eens wilt praten, kan dat altijd 💕)
Iets kleins en concreets
Dit heb ik van James Xander opgepikt en ik vind het zo mooi: doe op de dag erna één klein, concreet ding dat past bij wat je in de reis hebt gevonden. Geen grote levensverandering, gewoon een kleine actie. Stuur dat berichtje waarvan je ineens wist dat je het wilde sturen. Gooi dat ding weg dat je niet meer in huis wilt hebben. Loop op blote voeten door het gras. Schrijf je in voor die danscursus.
In de dagen na een reis voelen veel mensen zich ongewoon dapper en open, en er is ook wat onderzoek dat erop wijst dat het brein na afloop nog een tijdje wat flexibeler blijft. Ik zou niet te veel op die wetenschap bouwen, maar ik vind het wel een fijn idee om die dagen te gebruiken voor een eerste echte stap, nu het gevoel nog vers is, zodat het inzicht niet alleen maar een inzicht blijft.
Lief zijn voor je lijf
Zo'n drie dagen na de ceremonie raad ik een simpel, licht dieet aan, een beetje in de geest van ayurveda. Zoiets als:
- Begin de dag met een kopje heet water met een schijfje citroen.
- Als ontbijt een warme pap van havermout (of gierst), met stukjes appel of banaan erin meegekookt en lekker veel kruiden zoals kaneel, kardemom en kurkuma.
- Eet warm, gekookt, plantaardig eten dat makkelijk te verteren is: soep, stoofpotjes, rijst met groenten, havermout.
- Wees royaal met geurige kruiden zoals gember, komijn, kurkuma, kaneel en kardemom.
- Drink veel thee, en sowieso flink wat water.
Ik merk dat het je lijf wat rust geeft terwijl alles even bezinkt, en het voelt als een fijne manier om deze dagen als iets bijzonders te blijven behandelen. (Het is hetzelfde dieet dat ik aanraad voor de dagen vóór de reis, dus als je dat toen deed, kan je gewoon doorgaan.)
Ik zou je sterk aanraden om alcohol en andere middelen minstens de eerste week te laten staan. Deels omdat je systeem nog aan het verwerken is, en deels omdat het zo makkelijk is om precies de dingen te verdoven die juist naar boven willen komen.
Een beetje hetzelfde geldt voor wat ik 'digitale drugs' noem: eindeloos scrollen, het nieuws, series bingen. Je hoeft je telefoon heus niet in de gracht te gooien! Maar hoe meer je deze eerste dagen in het hier en nu kan blijven (wandelen, koken, buiten zitten, praten met mensen van wie je houdt), hoe beter alles wat de reis heeft losgemaakt verder kan doorwerken.
Wacht even met de grote beslissingen
Vlak na een reis kunnen inzichten ongelooflijk dringend voelen. Ontslag nemen! Je relatie beëindigen! Naar een hutje op de Veluwe verhuizen! Nu meteen je vader bellen en hem alles vertellen!
Soms kloppen die inzichten helemaal. Maar het kan toch wijs zijn om met grote levensbeslissingen minstens de eerste paar weken te wachten. Inzichten uit een reis laten zich niet altijd één-op-één vertalen naar het dagelijks leven: iets wat daar kristalhelder voelde, kan iets anders blijken te betekenen, of een stuk genuanceerder zijn, als je er met je gewone alledaagse hoofd naar kijkt. Als het echt waar is, is het over een paar weken nog steeds waar, en dan weet je ook veel beter wat het precies van je vraagt.
De enige uitzondering die ik zou maken: als de reis je heel duidelijk heeft laten zien dat iets je echt kwaad doet (een gewoonte, een middel, een relatie, een situatie die niet veilig is), dan kan het wijs zijn om daar meteen afstand van te nemen. Dat is iets heel anders dan je hele leven op z'n kop zetten.
De weken en maanden erna
Dit is het stuk dat mensen het makkelijkst onderschatten, en voor mij is het misschien wel het allerbelangrijkste. In mijn ervaring gaat integratie door in de loop van weken en maanden, en vaak zelfs jaren! De reis heeft je misschien iets laten zien, maar het een plek geven in hoe je echt leeft, dag in dag uit, is langzaam werk. En soms rommelig werk: je betrapt jezelf er misschien steeds weer op dat je in precies hetzelfde oude patroon zit dat je tijdens de reis zo helder zag, en dat hoort er helemaal bij.
Zoals ik het zie, geeft de Paddestoel je bijna altijd een beetje huiswerk mee. Soms is het heel duidelijk ("bel je zus"), soms is het meer een richting ("wees zachter voor jezelf", "ga vaker naar buiten", "stop met doen alsof alles prima gaat", "maak meer muziek"). Dat huiswerk serieus nemen, en er echt naar gaan leven, is wat een reis in je laat doorwerken. Ik heb gemerkt dat zelfs een prachtige reis zonder dat huiswerk langzaam vervaagt tot gewoon een mooie herinnering.
Een paar dingen die onderweg kunnen helpen:
- Schrijven. Houd een tijdje een dagboek bij, al zijn het maar een paar regels per dag. Wat viel je vandaag op? Hoe voelde je je in je lijf, hoe heb je geslapen? Hoe ging het met de mensen om je heen? Waar zag je iets van de reis terugkomen in je dagelijks leven? Na een paar weken kan je zien wat er langzaam aan het verschuiven is, iets wat je van dag tot dag maar moeilijk merkt. Opschrijven maakt dingen ook concreter: een vaag gevoel wordt langzaam iets waar je echt iets mee kan, of iets over kan besluiten.
- Flow-schrijven. Ga zitten, zet een timer op 5 tot 10 minuten en schrijf alles op wat er is, zonder te stoppen en zonder het terug te lezen. Gedachten, halve zinnen, iets uit de reis dat ineens vandaag weer bovenkwam. Een heerlijke manier om erachter te komen wat er onder de oppervlakte speelt als je er zelf niet helemaal de vinger op kan leggen.
- In stilte zitten. Echt mediteren, of gewoon ergens rustig met jezelf zitten en luisteren: is er iets wat nog onrustig voelt, iets wat om aandacht vraagt? Je gedachten zien komen en gaan zonder erachteraan te gaan is ook een fijne oefening om in deze weken te blijven doen.
- Breathwork, wanneer het goed voelt.
- Tijd in de natuur en bewegen, zoveel als je kan. Wandelen, dansen, een beetje sporten, in de tuin werken, alles wat je weer op de grond brengt.
- Iets maken. Tekenen, schilderen, muziek, dansen, er een gedicht over schrijven. Sommige dingen uit een reis passen gewoon niet in normale zinnen, en kunnen zo toch een weg naar buiten vinden.
- Terugkomen bij je intentie. Kijk eens naar wat je vóór de reis vroeg en hoe dat samenhangt (of juist niet!) met wat er naar boven kwam. Soms valt het pas weken later op z'n plek.
- Praten met iemand die goed luistert, zonder je reis voor je te gaan uitleggen. Op de mensen rondom je reis staat meer over het achteraf delen, en waarom het uitmaakt wie de eerste mensen zijn aan wie je het vertelt.
- Elke dag een stukje lezen. Een bladzijde uit een boek dat dicht bij je hart staat, ergens willekeurig opengeslagen, of een boek vol kleine praktische dingetjes die je dag na dag kan proberen. Ik heb er een paar bij elkaar gezet in mijn Bronnenlijst, onder "Elke dag een stukje".
Zelf merk ik vaak dat er in de week na een Reis een heleboel inzichten binnenkomen die op het eerste gezicht niks met elkaar te maken hebben. Die opschrijven is al uitgelopen op hele dagboeken vol super productieve gesprekken met mezelf 😊 Maar ik heb ook periodes gehad waarin het leven gewoon een beetje doorkabbelde zonder dat er veel leek te veranderen, en het grootste verschil tussen die twee was hoe serieus ik mijn 'to-do's' nam: echt concrete dingen veranderen, zoals mijn waarheid uitspreken en voor mezelf zorgen! En zelfs maanden na een ceremonie heb ik nog gevoeld hoe bepaalde lessen eindelijk op hun plek vielen, op een dieper niveau, tot in mijn lijf.
En sinds kort trek ik elke dag 1~3 tarotkaarten, en dat heeft het bewust werken met de inzichten van een reis echt de ruimte in geschoten, naar een heel nieuw niveau!!
En iets wat ik met heel veel liefde wil zeggen: wat je ook hebt beleefd, neem het serieus. Het is zo makkelijk om een week later terug te kijken en te denken "ach, dat waren vast gewoon de paddo's". Misschien! Ik kan je niet vertellen wat het was. Maar het is jou overkomen, voor jouw bewustzijn was het echt, en het is iets wat je mee kan nemen in je dagelijks leven, als je dat wilt. Dat respect zou ik het op z'n minst geven.
Een klein dankjewel
Wat je ook gelooft dat de Paddestoel is, ik denk dat het de moeite waard is om even te voelen hoe groot het is waar je net mee hebt gewerkt. In een paar uur kan hij deuren openen waar je anders misschien jaren voor zou moeten mediteren, soms tientallen jaren, en je kanten van jezelf laten zien die je in je eentje misschien nooit had gevonden. (Zo voel ik het trouwens ook bij andere psychedelica, ook die uit een lab.) Voor mij is dat iets om met respect te behandelen, en om dankbaar voor te zijn.
Dus het kan heel fijn zijn om er even bewust dankjewel voor te zeggen. Tegen de Paddestoel, voor alles wat hij je liet zien, tegen jezelf omdat je zo dapper was om erheen te gaan, tegen de mensen die voor je zorgden, tegen de plek waar het gebeurde. Hardop, in je dagboek, bij je altaar als je er een had gemaakt, op welke manier dan ook die voor jou natuurlijk voelt.
En dat dankjewel hoeft niet op te houden na de reis! Iets wat zo fijn helpt bij de integratie (en in het leven in het algemeen) is een kleine 'gratitude journal'. Schrijf aan het eind van elke dag drie dingen op waar je dankbaar voor bent, en drie dingen waar je die dag trots op jezelf bent, hoe klein ook ("ik heb genoeg water gedronken", "ik heb nee gezegd tegen iets wat ik niet wilde"). Het kost je maar een minuut of vijf, en elke dag zo bewust met dankbaarheid bezig zijn kan langzaam maar heel diep zoveel in je leven omdraaien. In de weken na een reis is het extra fijn, en in alle jaren daarna net zo goed ♡ (Wil je er een kant-en-klaar boekje voor, dan heeft The Five Minute Journal (Engels) kleine vragen voor de ochtend en de avond.)
Als het daarna zwaar is
Soms zijn de dagen of weken na een reis zwaar. Misschien kwam er iets naar boven waar je nog geen vrede mee hebt, of voelt het gewone leven ineens zo grijs vergeleken met waar je net was. Ik wil je graag laten weten dat dit heel veel mensen overkomt, en dat het niet betekent dat er iets mis is gegaan. Als er moeilijke dingen bovenkomen, zit daar vaak juist de meeste groei in.
Maar draag het alsjeblieft niet alleen. Laat het je gids weten als je die had, of een vriend(in) die je vertrouwt. (Als ik je gids was, stuur me dan echt op elk moment een berichtje, ook maanden later nog! Ik hoor veel liever van je dan dat je er in je eentje mee blijft zitten ♡)
En als het echt zwaar voelt, of het na een tijdje niet lichter wordt, zoek dan alsjeblieft een professional op. Er zijn therapeuten die gespecialiseerd zijn in psychedelische integratie, die dit soort ervaringen goed kennen en er niet van schrikken. Ik ben geen gekwalificeerd therapeut, en dat streef ik ook niet na, dus als het meer is dan een gesprek kan dragen, help ik je graag zoeken naar iemand die dat wel is. En als je je ooit niet veilig voelt, bel dan je huisarts, of 112 in een noodgeval (of het alarmnummer van het land waar je bent).
Voordat je weer gaat
Na een prachtige reis kan het verleidelijk zijn om snel weer te gaan. Dat snap ik helemaal! Maar ik zou je echt aanraden om een flinke tijd te wachten. James Fadiman raadt zo'n zes maanden aan tussen grote reizen, en dat vind ik een hele fijne richtlijn. Niet als strenge regel, maar omdat je na één diepe reis meestal nog heel lang genoeg hebt om mee te werken.
Ik heb ook gemerkt dat sommige mensen van ceremonie naar ceremonie gaan, op jacht naar dat gevoel van eenheid en liefde, bijna als een vlucht uit het dagelijks leven. En dan krijgen de lessen nooit de tijd om echt te landen. Voor mij gaat het er niet om deze werkelijkheid steeds weer te verlaten, maar om er juist vollediger in aanwezig te zijn. Als je een tijdje hebt geleefd met wat de vorige reis je liet zien, weet je waarschijnlijk ook veel beter wat je de volgende keer zou willen vragen.
Alleen gegaan?
Als je in je eentje op reis bent geweest, is dit allemaal nog belangrijker, want dan is er geen gids om het achteraf mee door te praten. In het stuk over alleen reizen beloofde ik mijn eigen lijstje integratievragen, dus hier is het dan 😊 En als je graag met iemand over je reis wilt praten, ook als ik er niet bij was, stuur me gerust een berichtje.
Een paar vragen om bij stil te staan
Dit zijn de vragen waar ik na een reis graag over schrijf. Je hoeft ze lang niet allemaal te beantwoorden, en zeker niet allemaal tegelijk! Sommige beantwoorden zichzelf in vijf minuten, over andere doe je maanden. Pak de vragen waar iets in je van oplicht (of een beetje van verkrampt: dat zijn vaak juist de interessante).
De eerste dagen, op een rijtje
Vink de dingen af terwijl je bezig bent! Je vinkjes blijven bewaard in je browser.
De avond
- Opgeschreven (of ingesproken) wat ik nog wist, al waren het maar steekwoorden
- Iets lichts en warms gegeten
- Iemand rustigs bij me gehad, of in ieder geval binnen bereik
- Uitgerust en vroeg naar bed gegaan
De dag erna
- De dag vrijgehouden
- Wat tijd in de natuur doorgebracht, en mijn lijf een beetje bewogen
- De hele reis zo gedetailleerd mogelijk opgeschreven
- Eén klein, concreet ding gedaan dat past bij wat ik heb gevonden
De eerste dagen en weken
- Het doorgesproken met mijn gids of iemand die goed luistert
- Zo'n drie dagen licht, warm en plantaardig gegeten, en de dag begonnen met heet water en citroen
- Minstens de eerste week geen alcohol of andere middelen
- Minder scrollen, meer buiten zijn
- Een klein dagboek bijhouden
- De eerste paar weken geen grote levensbeslissingen
- Iemand opgezocht toen het zwaar werd
- Dankjewel gezegd, op mijn eigen manier
Met liefde,
Jiri