←

Betrouwbare wetenschappelijke bronnen

2025-11-23 - laatst bijgewerkt: 2026-09-29 wetenschapbronnen

Ik moet eerlijk toegeven: de meeste wetenschappelijke artikelen over psychedelica zijn best droog om te lezen. Veel ervan gaan over doseerschema's, statistiek of hoe het volgende onderzoek opgezet moet worden. Allemaal belangrijk werk hoor, maar niet iets waar je op een zondagmiddag "wauw" van roept.

Maar heel af en toe komt er eentje voorbij waar ik echt rechtop van ga zitten! Een studie waarin twee derde van de mensen één enkele paddo-sessie tot de meest betekenisvolle dagen van hun leven rekent. Onderzoekers die duizenden mensen vragen naar de wezens die ze op DMT tegenkwamen, en hun antwoorden serieus nemen. Oude muizen waarvan de vacht weer aangroeit. Veteranen met hersenletsel die na één ibogaïne-behandeling de kliniek uitlopen op een manier die niemand had zien aankomen.

Die heb ik hier voor je verzameld. Ik heb geprobeerd dingen te kiezen die je kan lezen (of in ieder geval doorbladeren) zonder wetenschappelijke achtergrond, en bij elk ervan schrijf ik in gewone woorden waar het over gaat, zodat je zelf kan kiezen welke je wil openen.

Eén ding wil ik er wel even bij zeggen: onderzoek kan je vertellen wat er bij heel veel mensen gebeurde, maar niet hoe jouw eigen reis zal zijn. Dat blijft een mysterie, en voor mij is dat juist een groot deel van de schoonheid ervan ♡


Waar het allemaal gebeurt

De Paddestoel-studies waar ik steeds naar terugga

  • Psilocybin can occasion mystical-type experiences having substantial and sustained personal meaning and spiritual significance (Griffiths e.a., 2006)
    De studie waar de hele moderne golf mee begon. 36 gezonde vrijwilligers die nog nooit een psychedelicum hadden genomen, kregen één sessie met psilocybine in een rustige ruimte die op een huiskamer leek. Twee maanden later rekende ongeveer twee derde het tot de vijf meest betekenisvolle ervaringen van hun leven, en een derde noemde het zelfs de allerbelangrijkste. Mensen vergeleken het met de geboorte van hun eerste kind. Ik krijg er nog steeds kippenvel van.

  • Psilocybin produces substantial and sustained decreases in depression and anxiety in patients with life-threatening cancer (Griffiths e.a., 2016)
    51 mensen met kanker, van wie velen bang waren om dood te gaan, kregen elk één sessie met een hoge dosis en goede begeleiding. Zes maanden later had ongeveer 80% nog steeds veel minder last van depressie en angst dan ervoor. Veel van hen beschreven iets als vrede sluiten met de dood.

  • Pilot study of psilocybin in the treatment of tobacco addiction (Johnson e.a., 2014)
    Een klein onderzoek met 15 mensen die al jaren rookten, en sommigen hadden al ontelbare keren geprobeerd te stoppen. Zes maanden later rookten er 12 van hen (80%) nog steeds niet. Het is een piepkleine groep, dus meer een hoopvol eerste kijkje dan bewijs, maar ter vergelijking: zelfs de beste stoppen-met-roken-middelen blijven meestal onder de 35%.

  • Psilocybin for alcohol use disorder (Bogenschutz e.a., 2022)
    Een echte gerandomiseerde studie met 95 mensen. In de acht maanden na de behandeling had de groep die psilocybine kreeg minder dan half zoveel dagen met zwaar drinken als de groep die een placebo kreeg.

  • Geestelijken en psilocybine (Johns Hopkins en NYU, gepubliceerd in 2025)
    Van deze moet ik altijd glimlachen. 24 geestelijken uit verschillende tradities (rabbijnen, dominees, een katholieke priester, een imam...) kregen elk twee sessies. Daarna rekende 96% het tot de vijf spiritueel belangrijkste ervaringen van hun leven, en velen zeiden dat ze er beter door werden in hun werk. Het was niet alleen maar gelukzaligheid trouwens: 42% noemde het ook één van de zwaarste ervaringen die ze ooit hadden gehad. NPR schreef er een mooi stuk over (in het Engels), met een paar mensen die daarna zelfs van beroep wisselden!

Wat er in het brein gebeurt (en in een paar hele oude muizen)

  • Psilocybin desynchronizes the human brain (Siegel e.a., Nature, 2024)
    De onderzoekers scanden dezelfde paar mensen keer op keer: voor, tijdens en na psilocybine. Tijdens de trip raakte het netwerk in het brein dat ons alledaagse gevoel van "ik" vasthoudt (het default mode network) flink uit de maat, veel meer dan bij een oppepmiddel dat ze ter vergelijking gebruikten. Wat ik het allermooist vind: één verbinding, tussen dat netwerk en het geheugencentrum van het brein, bleef nog wekenlang losser. Dat zou best eens een deel van de verklaring kunnen zijn waarom één sessie zo lang een deur open kan laten staan.

  • Psilocybin treatment extends cellular lifespan and improves survival of aged mice (Kato e.a., 2025)
    Oude muizen (omgerekend zo'n 60 tot 65 mensjaren) kregen elke maand een dosis psilocybine. Na tien maanden leefde 80% van hen nog, tegenover 50% in de groep zonder. Hun vacht groeide zelfs terug en ze werden minder grijs! Menselijke cellen in een schaaltje leefden ook langer. Maar muizen zijn geen mensen, en in 2026 verscheen er een ondeugend reactiestukje dat liet zien dat beroemde psychedelische pioniers niet merkbaar langer leefden dan beroemde kankeronderzoekers. Dus voor nu zie ik dit als een leuk curiosum, maar wel een héél leuk curiosum.

Buiten het lab

  • De legale psilocybine-begeleiding in Oregon (Korthuis e.a., JAMA Network Open, 2026)
    Deze ligt me na aan het hart, omdat het gaat over wat ik zelf doe: geen ziekenhuis, maar begeleide reizen met een getrainde begeleider. In Oregon mag dit sinds 2023, en onderzoekers volgden 346 mensen. Een maand later zei 91,5% dat het ze iets goeds had gebracht, en ongeveer 65% rekende het tot de tien meest betekenisvolle ervaringen van hun leven. Het onderzoek is ook eerlijk over de andere kant: 2% zei dat het schadelijk voor ze was geweest, en vier mensen die het voor het eerst deden hadden een reactie waarvoor medische hulp nodig was. De onderzoekers vonden de veiligheid heel vergelijkbaar met die in klinische studies.

  • Patient perspectives and experiences with psilocybin treatment for treatment-resistant depression (Breeksema e.a., 2024)
    Een Nederlands onderzoek uit Groningen, waarin ze patiënten gewoon vroegen hoe het voor ze was. Wat ik er zo mooi aan vind is hoe eerlijk het is: mensen vertellen hoe moeilijk overgave kan zijn, hoeveel de muziek uitmaakte, en dat ze graag meer tijd hadden gehad om vooraf vertrouwen op te bouwen, en meer steun achteraf. Het is één van de redenen dat ik de voorbereiding en de gesprekken na een reis zo serieus neem.

  • Johns Hopkins Scientists Give Psychedelics the Serious Treatment (Scientific American, 2020)
    Een vriendelijk, wat langer Engelstalig artikel over hoe een sessie in de Hopkins-studies er in de praktijk uitziet, met de oogmaskers, de muziek en de begeleiders naast je.

  • Do You Need to 'Trip' for Psychedelics to Work as Medicine? (Scientific American podcast, 2023)
    Sommige bedrijven proberen psychedelische medicijnen te maken zonder de trip. In deze aflevering komen beide kanten aan het woord. (Je kan vast wel raden aan welke kant mijn hart ligt, maar het is echt interessant om naar te luisteren!)

DMT, en de wezens die mensen daar ontmoeten

DMT is een heel kort en heel intens psychedelicum (gerookt duurt het zo'n 10 tot 15 minuten), en het is ook de werkzame stof in ayahuasca. Wat het voor onderzoekers zo bijzonder maakt, is hoe vaak mensen vertellen dat ze daar iemand ontmoeten: wezens, gidsen, 'machine elves', aanwezigheden die hen lijken te kennen. Heel lang bleef de wetenschap daar ver vandaan. Dat is aan het veranderen, en voor mij is dit één van de spannendste hoekjes van het hele vakgebied.

  • Rick Strassmans DMT-onderzoek (1990 tot 1995)
    Het eerste door de Amerikaanse overheid goedgekeurde psychedelische onderzoek in meer dan 20 jaar. Strassman gaf DMT aan zo'n 60 vrijwilligers in een ziekenhuis in New Mexico, en veel van hen kwamen terug met verhalen over entiteiten, vaak op een heel vergelijkbare manier, terwijl ze elkaar niet kenden. Het oorspronkelijke wetenschappelijke artikel is behoorlijk technisch, maar zijn boek DMT: The Spirit Molecule vertelt het hele verhaal heel leesbaar, ook hoe de ervaringen hemzelf verrasten. (Je kan hier op mijn site ook zijn tekst over voorbereiding op een reis lezen!)

  • Survey of entity encounter experiences occasioned by inhaled DMT (Davis e.a., Johns Hopkins, 2020)
    Meer dan 2.500 mensen beschreven het meest gedenkwaardige wezen dat ze op DMT ontmoetten. De woorden die ze het vaakst gebruikten waren "wezen", "gids", "geest", "alien" en "helper". Bijna iedereen (96%) ervaarde het als bewust en intelligent, de meesten voelden liefde, vreugde of vertrouwen van het wezen, en velen vonden het achteraf nog steeds echt. En deze verraste me: van de mensen die zichzelf voor de ontmoeting atheïst noemden, deed meer dan de helft dat daarna niet meer.

  • DMT models the near-death experience (Timmermann e.a., 2018) en An encounter with death (Michael e.a., 2025)
    Twee studies die DMT-reizen vergelijken met de verhalen van mensen die bijna doodgingen. Er is veel overlap: fel licht, het gevoel ergens doorheen te gaan, wezens ontmoeten, het gevoel te sterven. De studie uit 2025 vond ook een interessant verschil: bij een bijna-doodervaring ontmoeten mensen vaker overleden dierbaren of religieuze figuren, en op DMT vaker gidsen en 'buitenaardse' wezens.

  • A model for a prolonged immersive DMT experience (Gallimore & Strassman, 2016) en Psychological and physiological effects of extended DMT (Luan e.a., Imperial, 2023)
    Omdat een DMT-trip zo snel voorbij is, is het lastig om te onderzoeken wat er "daar" gebeurt. Dus rekenden Andrew Gallimore en Rick Strassman uit hoe je iemand met een langzaam infuus veel langer in de DMT-ruimte kan houden, zoals narcose tijdens een operatie ook stabiel gehouden wordt. Een paar jaar later probeerde Imperial het echt, en ze hielden mensen er 30 minuten in. Dat bleek goed te gaan. Ze noemen het DMTx (extended-state DMT).

  • Traces of the Other: Are DMT entities real? (Gallimore, Hoffman & Hermansson, 2026, preprint)
    Oké, nu wordt het wild. Gallimore sloeg de handen ineen met cognitiewetenschapper Donald Hoffman, die denkt dat bewustzijn (en niet materie) de meest basale bouwstof van de werkelijkheid is. Samen stellen ze voor dat DMT ons misschien sporen laat waarnemen van andere bewuste wezens die normaal weggefilterd worden. En ze willen het testen! Bijvoorbeeld: iemand in extended-state DMT vraagt een wezen naar een kleur die in een afgesloten kamer willekeurig gekozen is, of twee mensen in aparte kamers proberen via hetzelfde wezen een woord aan elkaar door te geven. Als er niets doorkomt, telt dat als bewijs tegen hun idee. Het is een preprint, dus nog niet door andere wetenschappers gecontroleerd, maar ik vind het prachtig dat iemand deze vraag zo serieus neemt. Hier staat een leesbare samenvatting (in het Engels).

  • Computational spirits: a neuroscientific account of psychedelic entity encounters (Mago e.a., 2026)
    En als tegenwicht legt een team met onder anderen Robin Carhart-Harris en Christopher Timmermann uit hoe zo'n ontmoeting vanuit het brein te begrijpen is: het brein krijgt ineens zoveel rijke, ingewikkelde ervaring te verwerken, terwijl de manier waarop het normaal "dit komt van mij" en "dit komt van buiten" uit elkaar houdt, losser wordt. Precies die combinatie zou kunnen voelen als een ontmoeting met een apart wezen. Het zou ook kunnen verklaren waarom de wezens er per cultuur zo anders uitzien.

(Voor mij persoonlijk voelen deze wezens heel echt, maar dat is mijn waarheid! Ik zou het veel mooier vinden als je beide kanten leest, en ze misschien ooit zelf ontmoet, en voelt wat voor jou waar is ✨)

Ibogaïne, de wortel uit Centraal-Afrika

Ibogaïne komt uit de wortelbast van de iboga-struik, die al heel lang gebruikt wordt in de Bwiti-traditie in Gabon. Het is een hele lange en hele intense reis (vaak meer dan een dag), en het staat bekend om iets bijna ongelooflijks: veel mensen die van opioïden afkomen vertellen dat hun ontwenningsverschijnselen na één sessie grotendeels verdwijnen.

  • Magnesium–ibogaine therapy in veterans with traumatic brain injuries (Cherian e.a., Stanford, Nature Medicine, 2024)
    30 Amerikaanse veteranen van de speciale eenheden, met hersenletsel door explosies, kregen één ibogaïne-behandeling in een kliniek in Mexico. Een maand later waren hun scores voor PTSS, depressie en angst gemiddeld met meer dan 80% gedaald, en hun beperkingen gingen van 'licht tot matig' naar vrijwel niets. Ook hun denken en concentratie gingen vooruit.

  • Accelerated recovery using magnesium ibogaine (Olash e.a., 2026)
    Dezelfde veteranen, maar nu in hun eigen woorden. Ze vertellen over oude herinneringen opnieuw beleven met een heel ander gevoel erbij, over vergeving, over golven van liefde voor zichzelf en anderen, en sommigen voelden zelfs hoe hun brein hersteld werd. De onderzoekers noemen het een soort "auto-psychotherapie", waarbij veel van het innerlijke werk als vanzelf leek te gebeuren in die ene hele lange nacht.

Deze resultaten maakten flink wat los: in 2026 trok de Amerikaanse overheid minstens 50 miljoen dollar uit voor ibogaïne-onderzoek, en Texas financiert ook onderzoek.

Maar neem dit stukje alsjeblieft serieus ♡ Ibogaïne is een hele andere stof dan de Paddestoel. Het kan het ritme van het hart verstoren, en er zijn mensen aan overleden, vooral zonder medische screening of in combinatie met andere middelen. Daarom gaf het Stanford-team er magnesium bij en hielden artsen de hele tijd het hart in de gaten. Het is niet iets wat ik begeleid, en het is alleen iets om te doen met goede medische zorg om je heen.

Boeken om lekker in weg te kruipen

  • How to Change Your Mind van Michael Pollan (Nederlandse versie Verruim je geest): de vriendelijkste introductie die er is, ook als serie op Netflix.
  • The Psychedelic Explorer's Guide van James Fadiman: het boek waar mijn eigen manier van begeleiden op gebaseerd is. (Je kan zijn richtlijnen voor reizigers hier lezen!)
  • DMT: The Spirit Molecule van Rick Strassman: het hele verhaal van zijn DMT-onderzoek, van iemand die niet had verwacht te vinden wat hij vond.
  • Death by Astonishment en Alien Information Theory van Andrew Gallimore: voor als je helemaal de DMT-wereld in wil duiken. Best pittig, maar zo leuk.
  • The Doors of Perception van Aldous Huxley (De deuren der waarneming): kort, oud en nog steeds prachtig.

Voor een grotere lijst met documentaires en meer kan je kijken in mijn Bronnenlijst.


Voor je gemoedsrust: hoe veilig is psilocybine?

Dit is vaak de eerste vraag die mensen me stellen, en dat snap ik helemaal! Dus hier is wat het onderzoek zegt, zo eenvoudig als ik het kan uitleggen. De korte versie: lichamelijk is psilocybine één van de veiligste stoffen die we kennen. De echte risico's hebben vooral te maken met je geest en met de situatie waarin je bent, en precies daar maken een goede voorbereiding en een nuchtere begeleider veel verschil.

Je lichaam

  • Een overdosis is in de praktijk zo goed als onmogelijk. In een bekende vergelijking van middelen (Gable, 2004) lag een gevaarlijke dosis bij heroïne zo'n 6 keer hoger dan een normale dosis, bij alcohol zo'n 10 keer, en bij psilocybine rond de 1000 keer. Een groot overzichtsartikel uit 2023 vond geen duidelijke dosis waarbij psilocybine zelf levensgevaarlijk wordt, en maar twee (omstreden) sterfgevallen in de hele medische literatuur.
  • Het is niet verslavend. Het zorgt er niet voor dat je steeds meer wilt, en als je het kort daarna nog eens neemt, werkt het juist veel minder.
  • Het hoort bij de minst schadelijke middelen. Toen een panel van experts onder leiding van David Nutt 20 middelen rangschikte op alle schade die ze doen aan gebruikers en hun omgeving, kwamen paddo's als minst schadelijk uit de bus, en alcohol als meest schadelijk.
  • Je hartslag en bloeddruk gaan tijdens de reis een beetje omhoog. Voor de meeste mensen is dat geen probleem, maar het is wel iets waar we samen naar kijken bij de screening.

Je geest

  • De effecten gaan weer over. Een reis duurt zo'n 4 tot 6 uur, en daarna kom je terug.
  • Moeilijke momenten kunnen gebeuren. In de studie met geestelijken hierboven noemde bijna de helft het één van de zwaarste ervaringen van hun leven, en toch waren de meesten heel blij dat ze het gedaan hadden. Voor mij zijn moeilijke momenten niet willekeurig, en je gaat er niet alleen doorheen: vaak is dat juist waar iets gezien wil worden.
  • Het is niet voor iedereen. Mensen met psychose, schizofrenie of een bipolaire stoornis (ook in de familie) hebben meer kans dat het iets ernstigs losmaakt, en sommige medicijnen gaan er niet goed samen mee. Daarom screenen de veiligheidsrichtlijnen van Johns Hopkins hierop, en ik ook. Screenen maakt het risico een stuk kleiner, maar niemand kan het helemaal naar nul brengen.
  • De situatie doet ertoe. Veel van wat er mis kan gaan heeft met de situatie te maken: iemand die in de war is en alleen, of op een drukke plek zonder iemand die een oogje in het zeil houdt. Het onderzoek in Oregon zag hetzelfde: de mensen die medische hulp nodig hadden, deden het voor het eerst. Een rustige, veilige plek met iemand die nuchter naast je zit haalt een groot deel van dit risico weg.
  • Blijvende visuele effecten zijn zeldzaam. Een klein aantal mensen merkt na een reis visuele veranderingen die blijven hangen (HPPD). Het is zeldzaam, en meestal mild.
  • In grote bevolkingsonderzoeken hadden mensen die psychedelica hadden gebruikt niet vaker psychische problemen dan mensen die dat niet hadden gedaan, en op sommige punten ging het zelfs iets beter met ze.

De Paddestoel vraagt dus om respect, en met een goede voorbereiding is er een stuk minder om bang voor te zijn dan de oude verhalen doen denken. En als je ergens specifiek over twijfelt, vraag het me gerust, ik praat het graag even met je door 😊


Blijf verder dwalen

Dit vakgebied gaat ontzettend snel! Sinds de eerste versie van deze pagina is er een hele hoop nieuw onderzoek bijgekomen, en sommige oudere studies zijn ook weer ter discussie gesteld. Ik werk deze pagina dus af en toe bij, en het is altijd de moeite waard om zelf eens bij de bronnen hierboven te kijken wat er nieuw is.

Voel je de roep, of ben je gewoon nieuwsgierig? Stuur me dan een berichtje, dan gaan we eerst eens bellen ♡

Met alle liefde,
Jiri

P.S. Heb je maar tijd voor één ding op deze pagina? Lees dan de studie van Griffiths uit 2006. Hij is kort, verrassend goed te lezen, en het is waar zoveel hiervan begon 🍄